Verander clichés

Een achterhaald sprookje

Wat als we clichés ontleden en de herkomst van ongelijkheid onderzoeken? Dan blijkt bijvoorbeeld dat vrouwen veel betere teamleiders zijn dan mannen. En dat we beter kunnen spreken van een glazen piramide dan een glazen plafond. Studeer je op de VU, dan onderzoek je geen fabeltjes, maar de realiteit en alle ontwikkelingen. Het lijkt een sprookje, maar door dit soort onderzoeken leven we steeds langer en gelukkiger.

Keuvelen met een robot

Het is slechts nog aftellen tot het einde van de mensheid, want de dag dat een leger van woedende, glimmende robots met hun zilveren, mechanische handen de mensheid zal verpulveren tot stof gloort natuurlijk aan de horizon. Toch?

“Nee”, antwoordt Piek Vossen, hoogleraar Computationele Lexicologie. “De huidige robots kunnen nog niet zoveel en zijn best stuntelig. Ze hebben minder intelligentie en capaciteiten dan een demente bejaarde of een kleine baby. We hoeven dus niet bang te zijn voor een revolutie.”

Communicatie
“Voordat we ook maar in de buurt komen van dat stadium moet er nog een hoop gebeuren op het vlak van communicatie”, vertelt Vossen. Hij heeft zich gespecialiseerd in de communicatie tussen mensen en machines. “Beide zijn niet perfect en communiceren niet foutloos, maar moeten wel leren samenwerken met elkaar. Daarom moeten we de systemen afstellen op menselijke imperfecties.”

Vuilniszakken
“Een robot moet begrijpen dat een mens kan liegen en dat er dus een kans bestaat dat de communicatie niet klopt. Stel, je geef een robot de opdracht om jouw vuilniszakken bij de buurman in de tuin te dumpen en zegt dat dat helemaal oké is. Dan moet een robot begrijpen dat het eigenlijk niet zo’n ethisch voorstel is. Bij communicatie komt dus veel meer kijken dan alleen woorden. Een besef van falen, emoties en intuïtie zijn nét zo belangrijk.”

Die communicatie test Vossen in de praktijk met zijn mechanische vriendin Leolani. In een kast op zijn kantoor woont de vrouwelijke robot. Bestaat zijn werk dus uit de hele dag gezellig met deze robot ouwehoeren? “Nee”, antwoordt hij. “Daarvoor is ze nog niet genoeg ontwikkeld. Ze weet wel wie ik ben en herkent mijn stem, maar over koetjes en kalfjes praten lukt nog niet. Mijn vrouw hoeft dus niet jaloers te zijn.”

Pleiten in een virtuele rechtszaal

Het zijn vaak de spannendste scènes in een film: een gehaaide advocaat veegt met scherpe vragen en rake argumenten het verhaal van de ‘bad guy’ onderuit. Het onschuldige slachtoffer wordt gered en er klinkt applaus in de rechtszaal. Studenten Rechtsgeleerdheid oefenen ook met pleiten. En om het zo echt mogelijk te maken doen ze dat binnenkort met een Virtual Reality-bril.

In het project PleitVRij ontmoeten rechtenstudenten van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en de VU elkaar in een virtuele, maar authentieke rechtszaal door middel van VR-brillen. Net als in een echte rechtszaal zijn een rechter, advocaat en publiek aanwezig. Op deze manier kan je als student met elkaar oefenen in het pleiten, verschillende rollen aannemen en vertrouwd raken met de omgeving van de rechtbank. Ook kan je via een app directe feedback op elkaar geven. Hierdoor leer je naast academische vaardigheden ook vaardigheden die goed aansluiten op de praktijk. Het virtuele pleiten - een samenwerking tussen RUG en VU - gaat op 1 september van start en duurt twee jaar. Wat voor scènes zullen zich in die virtuele rechtbank allemaal gaan afspelen?

Zijn mannen slimmer dan vrouwen omdat ze grotere hersenen hebben?

Robots die schoonmaken in kerncentrales

Wist je dat robots zich kunnen voortplanten? En dat er dan unieke babyrobots ontstaan? Guszti Eiben is hoogleraar Kunstmatige Intelligentie aan de VU. Twee jaar geleden liet hij voor het eerst in de geschiedenis twee robots paren waardoor de allereerste robotbaby geboren werd. Nu gaat hij robots laten evolueren die oude kerncentrales kunnen opruimen.

Hoe ontstaat een robotbaby?
Net als een mens heeft een robot zijn eigen DNA met bepaalde eigenschappen. Wanneer de ‘papa’- en ‘mama’-robot naar elkaar toe bewegen, wisselen zij genetisch materiaal uit. Een 3D printer combineert en muteert vervolgens de genetische codes en zo ontstaat een robotbaby. De eigenschappen van de robotouders worden willekeurig gecombineerd, zowel de software (het brein) als de hardware (het lichaam). Doordat de robotouders een geschikte paringspartner selecteren, verbeteren volgende generaties hun vorm en gedrag: ze passen zich aan aan hun omgeving en de taak die ze doen. Allemaal net zoals levende organismen in de natuur.

Baby’s om kerncentrales op te ruimen
Samen met Britse wetenschappers gaat Guszti de komende jaren robots zodanig laten evolueren dat zij oude kerncentrales kunnen opruimen. De robotbaby’s krijgen training in een school, net als mensen, zodat ze basisvaardigheden leren, zoals lopen. De succesvolle modellen “studeren” door en worden dan losgelaten in een nucleaire grot zonder straling, met leidingen en rommel op de grond. Zij moeten daar hun weg zien te vinden, de omgeving in kaart brengen en spullen opruimen. ”De apparaten worden niet groter dan een voetbal”, vertelt Guszti. Zo zijn ze eenvoudiger te bouwen en kunnen ze straks in een echte reactor door kleine openingen kruipen. Daar kunnen ze dan - op plekken waar mensen liever niet komen - de boel schoonmaken.

Een mooi voorbeeld van technologische ontwikkelingen die ons helpen om de wereld schoner te maken!

Girlpower bij Lifestyle Informatics

De leraar Wiskunde kijkt op zijn smartphone. In één overzicht ziet hij hoe de dertig leerlingen in zijn klas hun taken hebben gemaakt. Hij wijst opdrachten toe die precies afgestemd zijn op ieders niveau. En laat de app een klasopstelling maken zodat leerlingen met verschillende niveaus elkaar kunnen helpen tijdens de les. Toekomstmuziek?

Niet voor Dorien de Haan. Zij was één van de 35 brugklasscholieren die tijdens Girlsday 2018 bij de afdeling Informatica op de VU waren om te ervaren dat techniek en bèta prima passen bij vrouwen. Hun opdracht was om na te denken over een smart school applicatie. Zij bedacht met haar groepje deze app voor de leraar. Dorien: “De leraar kan het huiswerk dat je hebt gemaakt nakijken en aan de hand daarvan uitdagende of juist steunende opdrachten geven.”

Om hun ideeën te vormen gingen de groepen scholieren bij verschillende wetenschappers langs. Tijdens een heuse ‘designathon’ werkten zij vervolgens hun idee uit op een poster.

Zo werd een ‘owlber’ bedacht: een uil-robot die als ober werkt in de kantine. Een ‘Smart Locker’: een slim kluisje dat via stem- of gezichtsherkenning open gaat wanneer een leerling zijn of haar handen vol heeft. En een app ‘Toetsopstelling’: slimme tafels die zelf in de toetsopstelling gaan staan en bovendien opdrachten kunnen projecteren op de tafel waardoor er geen papier nodig is.

Of de app van Dorien er ooit echt komt, is de vraag. Ze heeft in elk geval een leerzame dag gehad. “Ik vond Girlsday een ontzettend leuk programma en ik heb er geleerd over kunstmatige intelligentie en over experimenten uitvoeren.”

Bij de opleiding Lifestyle Informatics leren studenten om maatschappelijke vraagstukken op te lossen met technologie. Oplossingen die eerst wellicht als toekomstmuziek klinken, maar soms ook echt worden gerealiseerd en daarmee de samenleving een handje helpen. Hoe cool is dat?

Is het terecht als de politie etnisch profileert?

Je bent 10 en je breekt in. Waarom?

Joyriden, inbraak, brandstichting of mishandeling. Flinke vergrijpen worden soms al gepleegd door kinderen onder de 12. Wat beweegt hen? VU-promovendus Moran Cohn onderzoekt het en herkent drie groepen jonge daders. Volgens Cohn zijn de hersenen van sommige kinderen gevoeliger voor een antisociale ontwikkeling.

Hallo allemaal! Wat fijn dat je dit leest!

 Kijk jij ook naar De Luizenmoeder met de zingende juf Ank en de suffe schooldirecteur Anton? Paul van Lange wel. Hij is VU-hoogleraar Sociale psychologie en fan van de serie. En van de zwaailamp van juf Ank. Hij ziet er niet alleen de humor, maar ook de psychologie van in. 

‘Scherpere discriminatiewet en de rechtsstaat komt naar je toe’

Toen in najaar 2017 het nieuwe kabinet aantrad in Nederland, werd aan enkele VU-wetenschappers gevraagd wat zij meteen zouden aanpakken als minister. VU-wetenschapper en docent islamstudies Mohamed Ajouaou zou als minister van Veiligheid en Justitie meteen de discriminatiewet aanscherpen omdat onderzoeken die wijzen op systematische discriminatie van etnische minderheden, ouderen en minder validen zich opstapelen. 


Zijn vrouwen betere leiders dan mannen?

Een woning als beloning

Met project VoorUit helpen studenten actief om de sociale cohesie in Amsterdamse woonwijken te vergroten. Als beloning krijgen ze een woning. Melvin Kuijpers (22) studeert Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie (CAO) aan de VU en is al twee jaar betrokken bij VoorUit.

Hoe ben je bij VoorUit terecht gekomen?

“Op de Bachelordag liep ik langs het kraampje van project VoorUit en was direct benieuwd. Ik raakte aan de praat met iemand die nog steeds bij VoorUit actief is. Thuis heb ik nog even op de site gekeken en besloten om me aan te melden. Dat heeft heel goed uitgepakt.”

Wat veel mensen zich wellicht afvragen: doe je het alleen voor de woning?
“In eerste instantie wel. Ik zag het ook als een kans om mijn cv een boost te geven. Mijn werkzaamheden bij VoorUit ben ik steeds meer gaan waarderen: ik heb geleerd om écht iets voor de maatschappij over te hebben. Ik haal veel voldoening uit mijn werk, meer dan de meeste studenten met een bijbaan. Als ik het alleen voor de woning deed, was ik al lang bij VoorUit gestopt.”

Wat zijn je werkzaamheden?
“Ik organiseer activiteiten zoals leesondersteuning op basisscholen, kooklessen, koffieochtenden met ouderen en sportactiviteiten. De kooklessen met kinderen vind ik het leukst, daar merk je echt de persoonlijke impact die je kan maken. Ik geef de kinderen aandacht en complimentjes die ze normaal niet zo vaak krijgen. In de zomer organiseren we vakantie-activiteiten. Vorige zomer hebben we een buurtfeest georganiseerd met allerlei spelletjes en een prijsuitreiking. Dat was echt super leuk!”

Is het goed te combineren met je studie?
“In het begin vond ik het vrij heftig om het te combineren met mijn studie, maar na een maand was ik er aan gewend. Bij VoorUit leer ik juist ook praktische dingen die in mijn opleiding totaal niet aan bod komen. Die combinatie is erg fijn.”

Hoe ga jij de wereld veranderen?
Vind je weg op de campus

De campus af, en de maatschappij in

Hoe gezellig het ook is, jouw leven als VU-student beperkt zich niet alleen tot de campus. Want met wat jij opsteekt in de collegezaal, werk je aan vraagstukken uit de maatschappij. Zo onderzochten VU-studenten welke hulpvragen leven bij bewoners in Amsterdam Noord, en helpen ze in Nieuw-West bij vraagstukken over de integratie van vluchtelingen. En wat dacht je van studenten die onderzoeken hoe ze het voedsel van de Voedselbank zo vers mogelijk bij klanten krijgen? Aan de VU studeer je niet alleen voor een cijfer, maar ook voor een ander. 

Allemaal anders is helemaal goed

De VU ziet verschillen als meerwaarde. Niet voor niks is er een heus ‘hoofd diversiteit’: Karen Oudenhoven. Zij zegt hierover: “Bij de VU leiden we mensen op die in de maatschappij en op de werkvloer kunnen omgaan met onze diverse samenleving. Zo doen we veel voor studenten die als eerste in hun familie gaan studeren. En nee, dat is niet ‘zielige’ studenten door hun studie slepen! We geven mensen met talent een duwtje in de rug.”

Vorige onderwerp
Volgende onderwerp