Verander energie

Zonnige vooruitzichten 

Buurman, mag ik mijn auto even opladen aan uw zonnepanelen? In hoog tempo komt de energiewereld compleet op z’n kop te staan. Fossiele brandstoffen zijn iets van gisteren, nieuwe energiebronnen veroveren de wereld van vandaag. Een ontwikkeling waar onze planeet om schreeuwt. Zo’n verandering een extra zetje geven, dat is nou typisch iets wat hoort bij studeren aan de VU.

Is er nog hoop voor ons, de milieu-egoïsten?

Korter douchen? Minder hamburgers eten? Niet meer met het vliegtuig op reis? We zijn allemaal voor duurzamer leven om het klimaat te sparen. Nou ja, tot we er zelf last van hebben dan.

Het probleem met klimaatverandering is dat we er vandaag nog niet zo veel last van hebben (en er daardoor soms niet eens in geloven). Hoogleraar psychologie aan de VU Paul van Lange noemt dat een sociaal dilemma. Het is een tegenstelling tussen eigenbelang op de korte termijn en gezamenlijke belangen op de lange termijn. En ja, vaak doen we toch vooral dingen waar we zelf beter van worden.

Met een groep internationale onderzoekers binnen de psychologie, biologie en marketing gaf hij leiders en beleidsmakers in een wetenschappelijk artikel advies over hoe ze ons kunnen helpen om betere mensen te worden. We tippen er een twee:

Maak de gevolgen van klimaatverandering tastbaar op lokaal niveau. Voor iemand die in een polder woont, is het risico van een overstroming indrukwekkender. Het gevaar van droogte is weer tergender voor iemand die ergens woont waar waar water al een probleem is.

Misschien is een leven met kinderen nog een ver-van-je-bedshow, maar uiteindelijk zijn het wel jouw kinderen die de sjaak zijn door ons egoïstische milieugedrag. Wanneer mensen zich dat écht realiseren is de kans op veranderend gedrag groter.

Dus ben je een milieu-egoïst en wil je veranderen? Pas als je je eigen egoïsme de baas bent, kun je dus die van anderen beïnvloeden. 

Auto’s van de toekomst

Lange tijd was KITT, de pratende auto uit Knight Rider, voor veel mensen dé auto uit de toekomst. Wat toen onmogelijk leek is nu de gewoonste zaak van de wereld. Navigatiesystemen tetteren tegen je, sommige auto’s hebben geen bestuurder meer nodig en in de toekomst zal geen auto meer op benzine rijden. Waarop dan wel?

Op de Universiteit van Twente zijn ze druk in de weer om nieuwe technieken en manieren te vinden om autorijden beter te maken voor bestuurder en het milieu. Eén daarvan is rijden op waterstof. Het Green Team Twente, het studenten raceteam van de Universiteit, bouwt aan de meest zuinige waterstofauto.

Waarom waterstof? Er is geen uitstoot, een korte tanktijd en veilige opslag. Bovendien heeft het een extreem laag verbruik. Zo kun je met één liter benzine ongeveer 18 kilometer rijden, vergeleken met waterstof is dat 900 kilometer. Een flink verschil dus.

Thijmen Overkamp, derdejaars student Werktuigbouwkunde is actief bij het Green Team Twente. “Wij doen het hele proces zelf, van het eerste ontwerp tot productie en afwerking. Dus ik leer omgaan met de beschikbare middelen als tijd, gereedschap, materiaal en geld. Ook werken we veel samen met bedrijven. Ik steek er alle tijd in die ik heb, want deze vette technische ervaring zou ik niet willen missen.”

De Engelstalige universitaire opleiding Mechanical Engineering in Amsterdam is een samenwerking met Universiteit Twente.

Nooit meer natte sokken

Zwetend in de schoolbanken door die dikke trui die je vanochtend aantrok omdat het hondenweer zou worden? Of telkens een regenbui nét als jij op de fiets stapt? Het weer in Nederland is vaak om te janken. Gelukkig komen er zonnigere tijden aan dankzij de VU.

Deze zomer werd de revolutionaire weersatelliet Aeolus de ruimte ingeschoten vanaf een basis in Frans Guyana. VU-natuurkundigen van het LaserLaB hebben meegewerkt aan de voorbereiding van deze hopelijk uitkomst voor onze weergerelateerde problemen.

De satelliet verdwijnt een paar jaar in de ruimte om met een laser windmetingen te doen. Deze metingen zorgen er in de toekomst voor dat de Piet Paulusma’s van deze wereld straks betere weersvoorspellingen kunnen doen. En niet onbelangrijk: deze onderzoeksgegevens gaan helpen bij klimaatonderzoek en klimaatmodellen.

De VU kreeg opdracht van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA om metingen te doen om uit te vinden hoe de moleculen in de lucht het licht van een laser verstrooien. Eén van de betrokken natuurkundigen, hoogleraar Wim Ubachs vertelt, dat zij een model ontwikkelden waarmee ze de windsnelheid kunnen bereken. Hopelijk gloort die toekomst zonder natte sokken dus aan de horizon.

Foto: ESA

Drones: vriend of vijand?

We vrezen allemaal het moment dat we bij het verlaten van onze voordeur in de gaten worden gehouden door drones. Direct gestraft worden wanneer je ergens mee de mist in gaat, zoals je fiets weer ergens tegenaan plempen waar dat eigenlijk verboden is. Vooral irritant, die drones dus. Maar volgens hoogleraar Guszti Eiben kunnen we wel wat positiever zijn over deze mechanische vrienden.

Dagelijks zijn er wereldwijd miljoenen drones actief in de lucht. Ze worden aangestuurd door de mens. Nu nog wel tenminste. Volgens hoogleraar Artificial Intelligence aan de VU Guszti Eiben zal dat snel veranderen. Hij ontwikkelde zogenaamde superdrones; drones die zelf kunnen vliegen. Ook kunnen deze met elkaar communiceren, hun vlucht synchroniseren, grote zwermen vormen en obstakels ontwijken.

Het zijn eigenlijk mechanische vogels en de natuur vormde voor Eiben dan ook inspiratie. In het onderzoek kregen de drones een nieuw ontwikkeld stuurprogramma met op de natuur gebaseerde beweging. Na computersimulaties werden dertig echte drones losgelaten in een weiland zonder centrale aansturing en als je niet beter wist dan leek het net een zwerm ganzen.

De toepassingen voor de toekomst zijn volgens Eiben eindeloos. Dit onderzoek is de basis voor drones die kunnen worden ingezet voor milieuonderzoek, opsporings- en reddingsoperaties, beveiliging, natuurbehoud, bescherming van wilde dieren en landbouw. Of de vogels in de lucht blij zijn met deze vliegende nieuwe wezens moet nog blijken.

De Engelstalige universitaire opleiding Mechanical Engineering in Amsterdam is een samenwerking met Universiteit Twente. 

Van citrusschil tot krentenbol

Als je de afgelopen jaren niet ergens onder een steen bivakkeerde, zal het je niet zijn ontgaan dat we hard bezig zijn de aarde naar de Filistijnen te helpen. Heeft het dan eigenlijk nog wel zin om in duurzaamheid te investeren? Volgens schillenboer Sytze zonder twijfel.

Sytze van Stempvoort (24), VU-alumnus, probeert een dystopisch toekomstbeeld tegen te gaan met zijn bedrijf PeelPioneers. Hij verwerkt schillen van citrusvruchten tot etherische oliën. Hiermee worden onder andere jouw krentenbolletje, maar ook sinas, chocolade en schoonmaakmiddelen gemaakt.

“In Nederland alleen worden jaarlijks 250 miljoen kilo citrusschillen weggegooid”, vertelt Sytze. “Deze schillen gingen gewoon de verbrandingsoven in. Harstikke zonde natuurlijk, want je kunt er nog waardevolle grondstoffen uit kunt halen.” Daarom laat hij nu ladingen schillen ophalen bij supermarkten, horeca en cateringbedrijven en deze werken graag mee want het scheelt hun verwerkingskosten.

Zijn bijnaam ‘schillenboer’ verwijst naar de ouderwetse schillenboer die vroeger langs de deuren ging om schillen op te halen voor vee. Dat doet Sytze op een bepaalde manier ook, want wat na de verwerking nog overblijft wordt ook bij PeelPioneers vermaakt tot hoogwaardige voeding voor vee.

Dan is er één vraag die ons nog rest. Neemt hij na zijn ontbijt met verse jus ook netjes de schillen mee naar zijn werk? “Haha, nee. Dat vind ik te veel gedoe voor wat het oplevert. Het gaat om de bulk van de grote partijen. Ik kan er gelukkig wel van op aan dat mijn vrienden er regelmatig grappen over maken: zo wordt van elke sinaasappelschil een foto naar me opgestuurd.”

Waar rook is, is vuur

Hoewel bosbranden vaak een natuurlijk verschijnsel zijn, vormen ze een bedreiging voor mens en dier. Bovendien zorgen ze voor een grote uitstoot van CO2. Tot nu toe was er onzekerheid over de uitstoot door bosbranden en ontbossing. Hydroloog Margreet van Marle brengt daar verandering in. Zij heeft een nieuwe methode ontwikkeld waarmee tropische ontbossing en bosbranden in kaart zijn gebracht, in zowel ruimte als tijd.

Satellietgegevens en weerstations
Voorheen leverden landen zelf gegevens over bosbranden aan, waardoor vaak niet bekend was waar en wanneer de ontbossing precies plaatsvond. Margreet gebruikt nu satellietgegevens om ruimtelijke patronen van ontbossing in kaart brengen. Deze gegevens koppelt ze aan - soms ongewone - datasets, zoals zichtgegevens van weerstations in de Amazone en de hoeveelheid houtskool in de bodem. Daardoor is er nu een duidelijker overzicht van ontbossing en de CO2-uitstoot van bosbranden van de afgelopen vijftig jaar.

Veel ontbossing in Zuid-Amerika
Margreet laat zien dat ontbossing en bosbranden in Zuid-Amerika de laatste vijftig jaar sterk zijn toegenomen, met name in de Amazone. Hoewel de ontbossing in Brazilië recent is afgenomen, blijkt uit de satellietbeelden dat deze positieve ontwikkeling teniet wordt gedaan doordat ontbossing in andere Zuid-Amerikaanse landen juist toenam. De dataset die Margreet ontwikkelde over historische bosbranden kan worden gebruikt om nieuwe klimaatvoorspellingen te maken.

Het Broeikaskompas: op welke klimaatkoers zitten we nu?

We zijn ons bewust van de opwarming van de aarde en de toename van onder andere CO2 in de lucht. We zoeken naar allerlei oplossingen, maar hoe weten we of we op de goede weg zijn? Klimatoloog Sander Houweling is bezig met het ontwikkelen van een methode om de koers van klimaatverandering in kaart te brengen.

Meten is weten
Door het opwekken van energie en het bedrijven van landbouw komen broeikasgassen in de atmosfeer die daar langdurig blijven hangen. Zo blijft het broeikasgas koolstofdioxide (CO2) wel honderden jaren in de lucht. Moeder natuur laat deze stoffen langzaam verdwijnen, maar het is nog onzeker of ze in de toekomst de grote hoeveelheden nog wel aan kan. Het is daarom belangrijk om inzicht te krijgen in hoe de aarde zich gedraagt, op dit moment, maar ook in de toekomst.

Sander ontwikkelt een methode om aan de hand van satellietgegevens te traceren waar CO2 precies wordt uitgestoten en hoe de aarde daarop reageert, iets dat nu nog maar voor een deel in beeld is gebracht. “Ik wil nieuwe methodes ontwikkelen om de data uit satellieten efficiënt te verwerken. Dat leidt tot betere kennis van langlevende broeikasgassen in het klimaatsysteem. Deze kennis is nodig om de nauwkeurigheid van klimaatscenario’s te verbeteren.” Zo kunnen we beter rekening houden met de aarde, controleren of we nog steeds op de juiste koers liggen, en de klimaatscenario’s en daarbij behorende maatregelen zo nodig tussentijds bijstellen.

Als je studeert aan de VU vergroot je je kennis en vergaar je nieuwe inzichten. Daarmee kan je bijvoorbeeld de manier waarop wij naar de aarde kijken veranderen.

Dááág gehaktbal

De permafrost smelt. De biodiversiteit daalt. De voedselprijzen stijgen. En wij zijn ongezond dik. Zo, iemand nog goed nieuws? Jazeker. Milieuchemicus Harry Aiking heeft een oplossing voor veel van de problemen: minder dierlijk eiwit eten. ‘Beter nu minder vlees op je bord, dan over een paar jaar helemaal niks meer.’

Met drones de bosbrand achterna

Grijs. Oranje. Zwart. Hoge vlammen overal. 60 Hectare staat in lichterlaaie. Bosbranden ontvlammen tegenwoordig ook waar je ze niet zo snel verwacht: in tropische bossen en noordelijke toendra’s. Guido van der Werf, hoogleraar Mondiale koolstofcyclus, onderzoekt met drones hoe klimaatverandering en branden met elkaar samenhangen. Zijn onderzoek kan helpen branden beter te managen.

De sterkste flessen maak je van planten

Wel 200 patenten staan er op zijn naam. Als een van de meest innovatieve scheikundigen van Nederland maakt Gert-Jan Gruter het mogelijk plastic flessen te maken uit planten. Flessen die ook nog het koolzuur beter binnen, en zuurstof buiten de fles houden. 

Smeltend noordpoolijs laat permafrost verdwijnen

Dat ons poolijs smelt wisten we al. Maar nu wijzen VU-wetenschappers erop dat ook de permafrost daardoor sneller dooit. Hoe dat komt? Waar poolijs verdwijnt, weerkaatst het zonlicht minder. Daardoor wordt warmte opgenomen door de aarde. In Canada zie je al “thaw slumps” ontstaan, dit zijn gaten in de grond waar de instabiele bodem in wegzakt. Investeren in duurzaam energieverbruik is daarom nóg harder nodig dan we denken.

Jij gebruikt 4.000 liter water per dag

Schrik niet: elke dag verbruik jij ongeveer 30 ligbaden vol water. Naast 120 liter uit de kraan, zit je verbruik vooral in de spullen die je koopt, met name voedsel. Het meeste water verbruik je in het buitenland, vaak in landen waar water schaars is. Avocado’s uit Brazilië, amandelen uit Californië: het houdt een keer op. Hoe willen we omgaan met het water in de wereld? Het is één van de vragen waarover je nadenkt als je studeert aan de VU. 

Als de Randstad wegspoelt

Bang voor natte voeten? Het kán gebeuren: een groot deel van de Randstad stroomt onder water. ‘Er is geen goede regeling die mensen schadeloos stelt na een overstroming’, stelt VU-onderzoeker Wouter Botzen. ‘Met een slimme verzekering kun je mensen in risicogebieden stimuleren hun elektrische installatie boven het verwachte waterniveau te plaatsen en geen houten vloer te nemen.’

Duurzaam studeren doe je aan de VU

VU-studenten richtten de Green Office op

Samen met The Green Office maken we de VU elk jaar weer een stuk duurzamer. Zo kun je nu je afval op de VU scheiden in milieustations
en wordt er hard gewerkt om van de VU de eerste PET-watervrije universiteit te maken. Bekijk op Facebook alle activiteiten.

Hoe ga jij de wereld veranderen?

Allemaal anders is helemaal goed

De VU ziet verschillen als meerwaarde. Niet voor niks is er een heus ‘hoofd diversiteit’: Karen Oudenhoven. Zij zegt hierover: “Bij de VU leiden we mensen op die in de maatschappij en op de werkvloer kunnen omgaan met onze diverse samenleving. Zo doen we veel voor studenten die als eerste in hun familie gaan studeren. En nee, dat is niet ‘zielige’ studenten door hun studie slepen! We geven mensen met talent een duwtje in de rug.”

Een woning als beloning

Met project VoorUit helpen studenten actief om de sociale cohesie in Amsterdamse woonwijken te vergroten. Als beloning krijgen ze een woning. Melvin Kuijpers (22) studeert Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie (CAO) aan de VU en is al twee jaar betrokken bij VoorUit.

Hoe ben je bij VoorUit terecht gekomen?

“Op de Bachelordag liep ik langs het kraampje van project VoorUit en was direct benieuwd. Ik raakte aan de praat met iemand die nog steeds bij VoorUit actief is. Thuis heb ik nog even op de site gekeken en besloten om me aan te melden. Dat heeft heel goed uitgepakt.”

Wat veel mensen zich wellicht afvragen: doe je het alleen voor de woning?
“In eerste instantie wel. Ik zag het ook als een kans om mijn cv een boost te geven. Mijn werkzaamheden bij VoorUit ben ik steeds meer gaan waarderen: ik heb geleerd om écht iets voor de maatschappij over te hebben. Ik haal veel voldoening uit mijn werk, meer dan de meeste studenten met een bijbaan. Als ik het alleen voor de woning deed, was ik al lang bij VoorUit gestopt.”

Wat zijn je werkzaamheden?
“Ik organiseer activiteiten zoals leesondersteuning op basisscholen, kooklessen, koffieochtenden met ouderen en sportactiviteiten. De kooklessen met kinderen vind ik het leukst, daar merk je echt de persoonlijke impact die je kan maken. Ik geef de kinderen aandacht en complimentjes die ze normaal niet zo vaak krijgen. In de zomer organiseren we vakantie-activiteiten. Vorige zomer hebben we een buurtfeest georganiseerd met allerlei spelletjes en een prijsuitreiking. Dat was echt super leuk!”

Is het goed te combineren met je studie?
“In het begin vond ik het vrij heftig om het te combineren met mijn studie, maar na een maand was ik er aan gewend. Bij VoorUit leer ik juist ook praktische dingen die in mijn opleiding totaal niet aan bod komen. Die combinatie is erg fijn.”

Vind je weg op de campus
Maak digitaal duurzaam!

De campus af, en de maatschappij in

Hoe gezellig het ook is, jouw leven als VU-student beperkt zich niet alleen tot de campus. Want met wat jij opsteekt in de collegezaal, werk je aan vraagstukken uit de maatschappij. Zo onderzochten VU-studenten welke hulpvragen leven bij bewoners in Amsterdam Noord, en helpen ze in Nieuw-West bij vraagstukken over de integratie van vluchtelingen. En wat dacht je van studenten die onderzoeken hoe ze het voedsel van de Voedselbank zo vers mogelijk bij klanten krijgen? Aan de VU studeer je niet alleen voor een cijfer, maar ook voor een ander. 

Vorige onderwerp
Volgende onderwerp