Verander sex

Wat heb je een lekker besturingssysteem!

Al eens gevreeën met een robot? Misschien een aanrader! Of krijgen nieuwe technologieën teveel de overhand? Volgens sommige onderzoeken delen jongeren in Japan steeds minder het bed met elkaar. Waar brengen al die ontwikkelingen ons eigenlijk? Veranderen ze ons? Studeer je aan de VU, dan zit je niet alleen boven op de nieuwste ontwikkelingen, maar bedenk je ook wat het met ons leven doet.

Hoe verander je een traditie als meisjesbesnijdenis?

Meisjesbesnijdenis. Verschrikkelijk! Een schending van de mensenrechten die ernstige gevolgen kan hebben. Toch gebeurt het nog regelmatig. Binnen de Masai gemeenschap in Kenia is meisjesbesnijdenis onderdeel van de traditionele cultuur. Hoe verander je zo’n diepgewortelde traditie?

Ernst Graamans, onderzoeker Verandermanagement aan de VU, ging met deze vraag aan de slag. Een eenzijdige focus op regelgeving en voorlichting werkt niet. Ernst leerde dat het belangrijk is om te begrijpen wat er in de gemeenschap leeft. Hij verbleef in de nomadische dorpen, maakte verschillende alternatieve overgangsrituelen voor meisjesbesnijdenis van dichtbij mee en sprak met bijna honderd mensen over deze traditie. Hij ontdekte dat er op verschillende manieren gekeken wordt naar meisjesbesnijdenis. Door aan te sluiten bij het perspectief van de gemeenschap wordt de impact van interventies vergroot.

Respect voor cultuur en traditie
Ernst: “Bij de Masai vormt meisjesbesnijdenis een belangrijk onderdeel van het overgangsritueel van meisje naar vrouw. Bij de alternatieve rituelen worden de goede elementen binnen deze traditie behouden en de schadelijke (de meisjesbesnijdenis) ter discussie gesteld via voorlichting en gesprekken. Deze aanpak moet helpen voorkomen dat de Masai de strijd tegen meisjesbesnijdenis interpreteren als een aanval op hun cultuur en identiteit.”

Geen meisjesbesnijdenis meer in 2030
De aanbevelingen van Ernst helpen Amref Flying Doctors, een gezondheidsorganisatie die werkt met nomadische gemeenschappen in Kenia en Tanzania om meisjesbesnijdenis tegen te gaan. Zij willen dat meisjesbesnijdenis in 2030 niet meer voorkomt in Afrika. “Een ambitieuze doelstelling, gezien de complexiteit en de hardnekkigheid van een dergelijke culturele praktijk”, volgens Ernst. “Maar als de huidige aanpak, in nauwe samenwerking met de gemeenschappen zelf, flink wordt opgeschaald is het zeker mogelijk.”

Soms mannelijk, soms vrouwelijk

Wist je dat slakken soms beide seksrollen uitvoeren? En dat vissen meerdere malen van geslacht kunnen wisselen afhankelijk van de omstandigheden? In de biologie zien we dat er allerlei seksuele systemen zijn geëvolueerd, maar hoe zit dat bij mensen? Universitair hoofddocent Ecologie Joris Koene vertelt over gender fluidity bij dieren en mensen.

Gender fluidity is het fenomeen waarbij een individu (dier of mens) zich tijdelijk meer als man of als vrouw gedraagt, zonder daarvoor echt van geslacht te veranderen. “Binnen de biologie zijn er veel voorbeelden van dieren die dit als voortplantingsstrategie gebruiken”, vertelt Joris. “Maar ook bij mensen komt het voor: in Nederland zijn er volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau zo’n 85.000 mensen genderfluïde. Vaak ligt hieraan ten grondslag dat het (embryonale) ontwikkelingsproces niet bij iedereen precies hetzelfde verloopt, bijvoorbeeld als de productie van een bepaald hormoon of enzym afwezig is. Het gevolg is mentale en/of lichamelijke diversiteit in mannelijk- en vrouwelijkheid.”

Tegenwoordig heerst er nog steeds een taboe op deze diversiteit, en wordt een deviatie van het ‘normale geslacht’ zoals transgender en tweeslachtigheid bij mensen, als afwijkend bestempeld. Bij heel veel andere diersoorten komt dit op verschillende manieren ook voor. Zulke evolutionaire inzichten zouden bij de huidige discussie over gender ook moeten worden meegenomen. Joris: “Mensen zijn ook maar dieren. We staan onder invloed van onze ontwikkeling, hormonen en genetische samenstelling. Echt niet iedereen is dus hetzelfde.”

In de VU opleiding Biologie leer je alles over de vele manieren waarop soorten zich kunnen voortplanten en de ingewikkelde onderliggende processen. “Van vrouwtjesleeuwen die manen groeien, kemphanen die zich als vrouwtje voordoen en mannelijke zwangerschap bij zeepaardjes, tot vissen die meerdere malen van geslacht veranderen en simultaan hermafrodiete slakken die beide seksrollen tegelijk moeten uitvoeren. Alle mogelijke combinaties zijn geëvolueerd.”

Porno: een pikante geschiedenis

Tegenwoordig associëren wij porno vooral met foto’s en video’s op het internet. Maar zo is het natuurlijk niet begonnen. Het onderwerp heeft een interessante geschiedenis. Inger Leemans van de VU is cultuurhistorica en de eerste 'historisch pornologe' in Nederland. Zij werkte mee aan de tentoonstelling ‘Porno op Papier’ en is een van de auteurs van het boek ‘Onder de toonbank: pornografie en erotica in de Nederlanden’.

Seksshop van Europa
Door de eeuwen heen zijn er steeds slingerbewegingen tussen taboe en tolerantie, openheid en geslotenheid. Amsterdam stond aan het einde van de 17e eeuw bekend als de ‘seksshop van Europa’. In verschillende talen werd erotica gedrukt voor het hele continent. Mede door de opkomst van de nieuwe druktechnieken en de fotografie, was er rond 1900 een enorme groei van nieuwe realistische literatuur. Uiteraard werden deze pikante plaatjes en teksten stiekem verkocht. De populariteit van de erotische literatuur leidde in 1911 tot een strenge zedenwetgeving.

Seksuele revolutie
Pas met de seksuele revolutie van de jaren zestig werd de overheid minder streng. In 1970 won het Nederlandse pornografische tijdschrift ‘Chick’ een rechtszaak en werd pornografie feitelijk legaal. Daarmee was de weg vrij voor een bovengrondse porno-industrie en ontstonden er meer pornobladen. Er is sindsdien veel gesproken over de ‘pornoficatie van de samenleving’.

‘Bloot is nu meteen seks’
Tegenwoordig zijn pornoboekjes niet meer zo populair. Volgens sommigen is er zelfs sprake van verpreutsing. Inger ziet een ‘zuiveringsideaal’ ontstaan waar seksualiteit niet meer bij hoort. "Bloot is nu meteen seks en daardoor wordt het ook steeds enger", zegt ze in Eén Vandaag. Jongeren die douchen met kleren aan, het afkeuren van topless zonnen; het laat volgens Inger zien dat de seksuele mentaliteit nog steeds aan verandering onderhevig is.

De tentoonstelling is t/m 24 juni te zien in Huis van het Boek | Museum Meermanno in Den Haag.

#MeToo maakt ernst van seksueel misbruik niet duidelijk

Toen Iva Bicanic bij een keuzevak aan de VU hoorde wat seksueel geweld met kinderen doet, werd ze gegrepen door het onderwerp. Er ontstond een grote passie. Inmiddels zet ze zich als klinisch psycholoog en bewegingswetenschapper al jaren in voor slachtoffers. Zo zette ze het Centrum Seksueel Geweld op waar slachtoffers direct na het misbruik terecht kunnen. Rond #MeToo was ze als deskundige veel in de media.

Iva heeft dubbele gevoelens bij de #MeToo-discussie. ‘Aan de ene kant ben ik blij dat het onderwerp bespreekbaar is gemaakt en slachtoffers durven op te staan om hun verhaal te doen. De discussie heeft echter niet laten zien hoe omvangrijk en schadelijk seksueel misbruik is. Een ander minpunt is dat vooral één bepaalde groep in het nieuws kwam: volwassenen die bij elkaar over de grens gaan, vaak in werk- en uitgaansituaties. Slachtoffers onder kinderen, allochtonen, mannen en LHBT’ers zijn nauwelijks in beeld gebracht.’

‘Ook was de discussie voor veel patiënten moeilijk. De meesten proberen alles te vermijden wat ze herinnert aan het misbruik, maar dat was onmogelijk toen #MeToo zo actueel was. Voor deze mensen liep de spanning behoorlijk op. Dat heeft zelfs geleid tot suïcidepogingen. Mensen die in de media hun verhaal doen, worden ‘moedig’ genoemd. Alsof de andere slachtoffers dat niet zouden zijn. Voor sommigen is dat kwetsend, vertellen ze me. Voor hen is zwijgen vaak de enige manier om te kunnen functioneren.’

Sinds #MeToo meldden zich meer slachtoffers bij de Centra Seksueel Geweld die jaren geleden zijn misbruikt en nu eindelijk durfden. ‘Maar voor recente slachtoffers lijkt de drempel helaas even hoog gebleven. Al met al vind ik dat we er met #MeToo niet in zijn geslaagd om duidelijk te maken hoe ernstig seksueel misbruik is. In omvang en in impact. Het maakt levens kapot.’

Iva studeerde bewegingswetenschappen en psychologie aan de VU.

Foto: Iva Bicanic, gemaakt door Marieke Wijntjes

Wissel jij wel eens sexy foto’s van jezelf uit met een vriendje of vriendinnetje?

Volgens de wet is sexting een strafbaar feit en kun je worden opgepakt voor het maken en verspreiden van kinderpornografie. Als je rechten studeert aan de VU krijg je college over sexting.

Waarom werd porno vanaf de Gouden Eeuw zo populair?

Liefde op het tweede gezicht

Wie snel swipet op Tinder, kan het beter rustig aan doen. VU-onderzoek laat zien dat de keuze om met iemand te daten, wordt beïnvloed door de profielfoto’s die vlak ervóór zijn bekeken. Hoe dat kan? Ons brein werkt traag. Een foto van een eerdere hunk of babe werkt nog door in de beoordeling van de volgende foto. Het effect is proportioneel. Je wordt ongeveer 10 tot 15% knapper of lelijker, afhankelijk van de vorige foto’s. 

Gaat je speeksel lijken op dat van je partner als jullie vaak tongzoenen?
Waarom hebben gelovigen vaak een probleem met homoseksualiteit?

Een woning als beloning

Met project VoorUit helpen studenten actief om de sociale cohesie in Amsterdamse woonwijken te vergroten. Als beloning krijgen ze een woning. Melvin Kuijpers (22) studeert Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie (CAO) aan de VU en is al twee jaar betrokken bij VoorUit.

Hoe ben je bij VoorUit terecht gekomen?

“Op de Bachelordag liep ik langs het kraampje van project VoorUit en was direct benieuwd. Ik raakte aan de praat met iemand die nog steeds bij VoorUit actief is. Thuis heb ik nog even op de site gekeken en besloten om me aan te melden. Dat heeft heel goed uitgepakt.”

Wat veel mensen zich wellicht afvragen: doe je het alleen voor de woning?
“In eerste instantie wel. Ik zag het ook als een kans om mijn cv een boost te geven. Mijn werkzaamheden bij VoorUit ben ik steeds meer gaan waarderen: ik heb geleerd om écht iets voor de maatschappij over te hebben. Ik haal veel voldoening uit mijn werk, meer dan de meeste studenten met een bijbaan. Als ik het alleen voor de woning deed, was ik al lang bij VoorUit gestopt.”

Wat zijn je werkzaamheden?
“Ik organiseer activiteiten zoals leesondersteuning op basisscholen, kooklessen, koffieochtenden met ouderen en sportactiviteiten. De kooklessen met kinderen vind ik het leukst, daar merk je echt de persoonlijke impact die je kan maken. Ik geef de kinderen aandacht en complimentjes die ze normaal niet zo vaak krijgen. In de zomer organiseren we vakantie-activiteiten. Vorige zomer hebben we een buurtfeest georganiseerd met allerlei spelletjes en een prijsuitreiking. Dat was echt super leuk!”

Is het goed te combineren met je studie?
“In het begin vond ik het vrij heftig om het te combineren met mijn studie, maar na een maand was ik er aan gewend. Bij VoorUit leer ik juist ook praktische dingen die in mijn opleiding totaal niet aan bod komen. Die combinatie is erg fijn.”

Vind je weg op de campus

De campus af, en de maatschappij in

Hoe gezellig het ook is, jouw leven als VU-student beperkt zich niet alleen tot de campus. Want met wat jij opsteekt in de collegezaal, werk je aan vraagstukken uit de maatschappij. Zo onderzochten VU-studenten welke hulpvragen leven bij bewoners in Amsterdam Noord, en helpen ze in Nieuw-West bij vraagstukken over de integratie van vluchtelingen. En wat dacht je van studenten die onderzoeken hoe ze het voedsel van de Voedselbank zo vers mogelijk bij klanten krijgen? Aan de VU studeer je niet alleen voor een cijfer, maar ook voor een ander. 

Hoe ga jij de wereld veranderen?

Allemaal anders is helemaal goed

De VU ziet verschillen als meerwaarde. Niet voor niks is er een heus ‘hoofd diversiteit’: Karen Oudenhoven. Zij zegt hierover: “Bij de VU leiden we mensen op die in de maatschappij en op de werkvloer kunnen omgaan met onze diverse samenleving. Zo doen we veel voor studenten die als eerste in hun familie gaan studeren. En nee, dat is niet ‘zielige’ studenten door hun studie slepen! We geven mensen met talent een duwtje in de rug.”

Hoe verander je een traditie als meisjesbesnijdenis?

Meisjesbesnijdenis. Verschrikkelijk! Een schending van de mensenrechten die ernstige gevolgen kan hebben. Toch gebeurt het nog regelmatig. Binnen de Masai gemeenschap in Kenia is meisjesbesnijdenis onderdeel van de traditionele cultuur. Hoe verander je zo’n diepgewortelde traditie?

Ernst Graamans, onderzoeker Verandermanagement aan de VU, ging met deze vraag aan de slag. Een eenzijdige focus op regelgeving en voorlichting werkt niet. Ernst leerde dat het belangrijk is om te begrijpen wat er in de gemeenschap leeft. Hij verbleef in de nomadische dorpen, maakte verschillende alternatieve overgangsrituelen voor meisjesbesnijdenis van dichtbij mee en sprak met bijna honderd mensen over deze traditie. Hij ontdekte dat er op verschillende manieren gekeken wordt naar meisjesbesnijdenis. Door aan te sluiten bij het perspectief van de gemeenschap wordt de impact van interventies vergroot.

Respect voor cultuur en traditie
Ernst: “Bij de Masai vormt meisjesbesnijdenis een belangrijk onderdeel van het overgangsritueel van meisje naar vrouw. Bij de alternatieve rituelen worden de goede elementen binnen deze traditie behouden en de schadelijke (de meisjesbesnijdenis) ter discussie gesteld via voorlichting en gesprekken. Deze aanpak moet helpen voorkomen dat de Masai de strijd tegen meisjesbesnijdenis interpreteren als een aanval op hun cultuur en identiteit.”

Geen meisjesbesnijdenis meer in 2030
De aanbevelingen van Ernst helpen Amref Flying Doctors, een gezondheidsorganisatie die werkt met nomadische gemeenschappen in Kenia en Tanzania om meisjesbesnijdenis tegen te gaan. Zij willen dat meisjesbesnijdenis in 2030 niet meer voorkomt in Afrika. “Een ambitieuze doelstelling, gezien de complexiteit en de hardnekkigheid van een dergelijke culturele praktijk”, volgens Ernst. “Maar als de huidige aanpak, in nauwe samenwerking met de gemeenschappen zelf, flink wordt opgeschaald is het zeker mogelijk.” 

Vorige onderwerp
Volgende onderwerp